یکی از عواملی که باید به طور دقیق و جدی با آن برخورد کنید، بررسی موانع خلاقیت است. آیا این موانع علتهای درونی دارند یا بیرونی؟ آیا شیوه زندگیتان مانع خلاقیت است؟ آیا عوامل ارثی و ژنتیک مانع ابداع و ایجاد گری در وجود شماست؟ آیا عوامل محیطی و تاریخی به شما اجازه نمی دهند که دست به اختراعات و ابتکارات بزنید؟ و آیاهای بسیار که باید دقیقا به اصولی که در زیر اشاره می شود، توجه نمائید و آنها را ردیابی کنید.

موانع خلاقیت از جنبه ای به دو دسته تقسیم می شود:

1-  موانع درونی

2-  موانع بیرونی

هریک از این دو مانع، به دسته های کوچکتری تقسیم می شوند که قصد داریم به بررسی تک تک آنها بپردازیم و باهم آنها را کالبد شکافی کنیم.

موانع درونی خلاقیت

موانع درونی خلاقیت عبارتند از:

الف- روانی

ب- فیزیولوژیک و جسمی

 ج- بیولوژیک

      الف – موانع روانی

مهم ترین موانع روانی خلاقیت عبارتند از:

1-      عادت به عادتها

2-      ترس از شکست

3-      دلسرد کردن خود توسط دیگران

4-      وراثت، تفکر فیزیولوژیک و ارثی دانستن خلاقیت

5-      رفتارهای اکتسابی و شرطی

6-      انتظارات غیر منطقی از خود

7-      عدم اطلاع از دانشی که در اختیار ماست

8-      گرایش به انجام کارها به طریق عادی

9-      تصور اینکه هرکار را باید به ترتیب انجام داد.

10-  اعتقاد به جایگاه خود در زندگی

11-  پیروی از عقاید و سنتهای قدیمی

12-  گرایش به انجام کارهای شناخته شده

13-  محدودیت های تصوری و تصویری

14-  اعتقاد منفی به جبر و قسمت

15-  سازگاری با گروه(همرنگی با جماعت)

16-  موهوم پرستی

17-  استراحت طلبی افراطی و مسامحه و تنبلی

18-  اتکاء روانی به بزرگترها و پیروی افراطی از رفتار آنان

19-  موانع ذهنی

20-  عدم انعطاف پذیری

21-  تفکر منفی

      ب – موانع فیزیولوژیک و جسمی

در بعضی مواقع، نقیصه هایی که بر فرد در اثر عواملی چون تصادف یا بیماری وارد می شود، می تواند جلوی خلاقیت و موفقیت را بگیرد. البته بسیاری از ناراحتی های جسمانی را می توان کنترل کرد، از جمله مهم ترین دلایل موجد ناراحتی های جسمانی که قابل کنترل هستند عبارتند از:

1-      پرخوری یا مصرف غذاهای مضر

2-      ورزش نکردن و بی تحرکی

3-      افراط در فعالیتهای جنسی

4-      تنفس نادرست و در نتیجه محروم ماندن از هوای سالم

همچنین، ممکن است شخص دارای نقیصه جسمی باشد، اما این نقیصه آنقدر شدید نباشد که مانع خلاقیت گردد.افراد زیادی هستند که علی رغم داشتن نقیصه جسمی، به درجات بالای علمی و هنری رسیده اند مانند هلن کلر، جان میلتون و افراد دیگر.

      ج- موانع بیولوژیک

از نظر بیولوژیک، عده ای از دانشمندان معتقدند که استعداد های خلاق، جنبه ارثی دارند، در حالی که عده ای دیگر بر این باورند که محیط در بروز آن، عاملی مهم به حساب می آید.

البته در این که ژن ها در میزان هوش نقشی اساسی دارند، جای شک نیست اما در مورد هوش خلاق، توسل به عوامل ارثی و ژنتیک به عنوان تنها عامل، اغلب یک بهانه است تا یک واقعیت عینی.

تمرین: سعی کنید ، هر لحظه به گونه ای جدید تفکر کنید و طرز تفکر موارد اشاره شده را از خود دور کنید.