در بیشتر ساختمان های شهرهای مختلف ایتالیا اصل تعادل کلاسیک در معماری گوتیک نافذ باقی ماند و برای اعتدال بخشیدن به جهش صعودی خاص معماری گوتیک عنصر افقی معماری کلاسیک نیز کارایی خود را حفظ کرد.
خصلت اصلی معماری رنسانس اهتمام و تلاش به افزودن کمال و زیبایی و تجمل و شکوهمندی بود بر آنچه که در روم باستان به ثمر رسیده بود، بر پایه عقل و اعتدال و با پیروی از موازین دقیق ریاضی و تناسب هماهنگ.
برخلاف معماری گوتیک آرمان معماری رنسانس بر اساس نقطه مرکزی بود و چون معماری گوتیک بر اساس پلان محوری بود، در معماری رنسانس ساختمان ها بر اساس نقشه متمرکز با گنبدی ضخیم بر بالای آن که یادگار دوران اعتلای روم باستان بود طراحی می شدند.
نقشه های دوره رنسانس عموما به شکل چهارگوش (صلیب یونانی) یا صلیب رومی (مستطیل) طراحی و تاق وگنبدبر قسمت مرکزی آن بسته می شد.
در تمام نماها و بناها و به ویژه دیوارهای داخلی دوران رنسانس از عناصر معماری کلاسیک روم استفاده می شد.
از آنجا که به کار بستن نقشه متمرکز در معماری با مفهوم ساختمان کلیسایی و نیازمندی های آیینی آن مغایرت داشت، نقشه بنای مستطیل شکل در طول زمان برای ساختن کلیسا ارجحیت داشت. لیکن این نیت پیوسته مدنظر بود که از ترکیب دو نوع نقشه متمرکز و محوری معماری نوینی با هر دو خاصیت به وجود آید.
ساخت انواع ساختمان های شهری، تالارهای عمومی و صنفی و به ویژه کاخ های اعیانی پرتجمل که مورد درخواست بازرگانان بود. این نوع کاخ ها یا عمارات اعیانی اساسا از ردیف اتاق هایی معمولا مرتبط به هم که گرداگرد حیاطی مرکزی بنا می شد و تا سه طبقه بالا می رفت، تشکیل می شد.
نماسازی کاخ ها با چند نوع سنگ چین روستایی روسازی می شد. غالبا هر طبقه با یک نوع سنگ چین نماسازی می شد و نیز هر طبقه به طره ای تزیینی که تقسیم بندی افقی بنا را موکد می ساخت از طبقه دیگر جدا می شد.
ساختن خانه های ییلاقی به پیروی از رسم روم باستان برای دولت مردان معمول گردید. این خانه ها در بیرون شهرها و میان باغ ها یا مناظر طبیعی با سرسراهای ستون دار و مهتابی های بزرگ و نیز در هماهنگی کامل با محیط ساخته شدند.
استفاده از پیکره در داخل ساختمان به جای نماسازی که در شیوه گوتیک معمول بود. در پیکره ها طبیعت گرایی به خوبی قابل درک است.
در دوره رنسانس پیشرفته ساختمان هایی که بر اساس تقارن نقطه ای ساخته می شدند، پیشرفت شایانی کردند و از تناسبات بدن انسان در طرح بناها استفاده می شد.
در اواخر دوره رنسانس پیشرفته نماها به صورت تندیس وار درآمدند و از فرم بدن و نظم در طراحی استفاده فراوان شد. به نظر می رسد که این مقطع مقدمه ای برای آثار باروک باشد.
معماری رنسانس برخلاف گوتیک در بناهای غیر مذهبی و تجملی و قصرسازی رشد کرد. هرچند که کلیساهای بسیاری هم ساخته شد، ولیکن معماری غیرمذهبی بیشتر مورد توجه بود.
آثار برجسته معماری رنسانس
گنبد کلیسای فلورانس
کلیسای سن پیتر
بیمارستان کودکان سرراهی
تمپیه تو
کلیسای سانتاماریا دله کارچری
ویلای روتوندا
کاخ شامبور
دفتر تخصصی معماری و دکوراسیون داخلی آرشیتکت نسرین پرتوی